عوامل تعیین کننده فردی و موانع روا نشناختی در تصمیمگیری شغلی هنرجویان

نظام آموزش فنی و  حرفهای(TVET)  رکن اصلی توسعه پایدار و  اشتغال زایی در جوامع مدرن، به ویژه در ساختار اقتصادی ایران  است. با  این  حال ، فرآیند  تصمیم گیری شغلی در  هنرجویان هنرستان های فنی و حرفهای و  کاردانش  تحت تأثیر شبکه پیچیدهای ا ز عوامل  فردی  و  چالشهای  روا نشناختی  قرار  دارد.  هدف  از  پژوهش  حاضر،  بررسی  مروری  عوامل  تعیین کننده  فردی  و  موانع روا نشناختی است که بر  انتخابهای حرفهای این دانشآموزان سایه می افکند . روش تحقیق در این مطالعه از نوع مروری-تحلیلی است  که  با   بررسی  اسناد  بالادستی،  مقالات  پژوهشی   داخلی نمایه   شده   درSID  وMagiran و  منابع  بینالمللیScopus  و Google Scholar در بازه زمانی ۲۰۱۴ تا  ۲۰۲۴ انجام  شده  است. یافته ها نشان میدهد که «خودکارآمدی حرفهای» و «انگیزه  درونی» مهمترین پیش بینهای  فردی مثبت هستند؛ در حالی  که «اضطراب تصمیم گیری»، «ادرا ک کلیشه های منفی اجتماعی»  نسبت به مشاغل فنی و  «تعارضات خانوادگی» عمده ترین موانع روا نشناختی را تشکیل میدهند. نتایج این پژوهش بر ضرور ت بازنگری در برنامه های هدایت تحصیلی و تقویت مشاورههای شغلی  متمرکز بر ارتقای هویت حرفهای هنرجویان تأکید دارد.

تعریف عوامل تعیین کننده فردی

در سپهر آموزشی قرن بیست و یکم، نظام  آموزش فنی و  حرفه ای دیگر نه یک انتخاب جانبی، بلکه  ستون فقرات توسعه اقتصادی و صنعتی  جوامع محسوب میشود. در اسناد  استراتژیک بین المللی مانند «اهداف  توسعه پایدار یونسکو ۲۰۳۰»، بر نقش مهارتآموزی در کاهش فقر و  ایجاد اشتغال پایدار تأکید شده  است. در ایران نیز، با توجه به چالشهای اقتصادی و  ضرورت عبور از اقتصاد تک محصولی، هنرستانها به عنوان متولیا ن تربیت نیروی کار متخصص، جایگاهی کلیدی در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش یافته اند.

عوامل فردی، زیربنای هرگونه کنشگری شغلی هستند

خودکارآمدی مهارتی  و عمومی  : خودکارآمدی به معنای  باور  فرد  به توانایی هایش  برای سازماندهی  و  اجرای دوره های  عمل  مورد نیاز برای دستیابی به عملکردهای  تعیین شده است. در هنرجویان، ما با «خودکارآمدی مهارتی» روبرو هستیم. پژوهشهای داخلی نشان میدهد هنرجویانی که در کارگاههای عملی  مورد تشویق استادکار قرار میگیرند ، در تصمیم گیری برای ورود به بازار کار جسورتر هستند.

تیپهای شخصیتی و لنگرگاههای شغلی  : بر اساس مدل  پنج عاملی  شخصیت(NEO) ، ویژگی هایی  چون «استقبال از تجربه» (Openness to Experience)  و «با وجدان بودن»، پیش بینهای قوی برای موفقیت در رشت ههای فنی هستند. هنرجویانی که لنگرگاه شغلی آنها «امنیت» است، معمولاً د ر تصمیم گیری دچار تردید میشوند، در حالی که افراد با لنگرگاه  «خلاقیت»، با  چالشهای فنی بهتر کنار می آیند.

هوش عملی در مقابل  هوش انتزاعی :

یکی  از  عوامل  فردی  مهم،  نوع  هوش  غالب  در  هنرجو  است.  گاردنر  در  نظریه  هو شهای  چندگانه  بیان  میکند  که  بسیاری ا ز هنرجویان دارای «هوش بدنی-جنبشی» و «هوش فضایی» بالایی  هستند. نادیده گرفتن این تفاوت فردی در سیستمهایآموزشی سنتی، باعث  میشود این  دانشآموزان به غلط برچسب «ضعیف» بخورند، در  حالی  که  در محیط عملی  هنرستان ، پتانسیل تصمیمگیر یهای پیچیده فنی را دارند. تحلیل موانع روا نشناختی محور دوم – چالشهای  بومی  ایران این بخش به تبیین موانعی میپردازد که مانند  ترمز در مسیر تصمیم گیری هنرجو عمل میکنند.

از این رو شعار هنرستان ما : هنرآموزان امروز کار آفرینان فردا است. دیدگاه خود در خصوص این مقاله با ما به اشتراک بگذارید.

انتخابی درست، آینده ای درخشان